Integracja Sensoryczna

Krótka historia

Obserwowano u dzieci pewne określone zaburzenia rozwojowe, które pojawiały się już we wczesnym okresie życia. W początkach lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku za lekarze i terapeuci podjęli próby badania i opisu tego burzenia, m. in. dr Jean Ayres nazwała je „zaburzeniami integracji sensorycznej”, dr Sasson Gubmy nazwał je „syndromem niezdarnego dziecka”, inni „zaburzeniami sensomotorycznymi” lub „zaburzeniami sekwencji motorycznej”. W Anglii obecnie często używane jest  określenie „upośledzenie lub niedojrzałość w organizacji ruchu”, w USA – „rozwojowe zaburzenia koordynacji”. W Polsce terapeuci najczęściej posługują się terminem przyjętym od dr Jean Ayres – zaburzenia integracji sensorycznej. Bez względu na wybraną i używaną nazwę mówimy o zaburzeniu rozwojowym, które w poważnym stopniu wpływa i zakłóca życie dziecka i jego rodziny. Integracja sensoryczna jest procesem neurologicznym dzięki któremu otrzymujemy informacje płynące z naszego ciała i otaczającego nas świata na poziomie zmysłowym. To zdolność do odczuwania, rozumienia i organizowania informacji płynących z otoczenia i z własnego organizmu. Jeżeli mózg odbiera informacje sensoryczne i prawidłowo je porządkuje i przetwarza, reakcją organizmu jest odpowiednie dostosowanie się do otoczenia. W proces zbierania, sortowania i przetwarzania danych zaangażowane są wszystkie zmysły. Jeżeli następuje upośledzenie w rejestrowaniu i/lub przekazywaniu i/lub przetwarzaniu sensorycznym, mówimy wtedy o zaburzeniach integracji sensorycznej. Specjaliści proponują odzielenie procesu przetwarzania informacji na etapy. Jedna z propozycji mówi o tym, że cóce zmysłowe odbierane są przez człowieka w bardziej lub mniej świadomy sposób. Dziecko, które przejawia problemy na tym poziomie może skrajnie reagować na ruch lub dotyk. Będą to reakcje zbyt gwałtowne lub zbyt wolne, opóźnione. Dziecko może być niestabilne emocjonalnie, może wzbraniać się przed dotykiem lub „poszukiwać” dodatkowych bodźców sensorycznych. Są to trudności z rejestrowaniem. Wszelkie zmiany aktywności, nawet jeżeli dotyczą czynności dnia codziennego, mogą powodować zwiększone rozproszenie uwagi, problemy z przechodzeniem z jednej czynności do drugiej, tendencją do wycofywania się w związku z niepowodzeniem na jakie napotyka dziecko przy próbach prawidłowego wykonania czynności złożonych. Są to trudności z modulacją, która wiąże się z odpowiednio szybkim spostrzeganiem i dekodowaniem zmian bodźców. Obserwujemy dziecko o niezdarnych ruchach, z łopotami koordynacyjnymi, jakby po raz pierwszy wykonywało jakąś czynność albo było leniwe. Są to trudności z integracją rejestracji i modulacji odbieranych bodźców, odpowiedź jest nieprawidłowa. Nieprawidłowe przetwarzanie bodźców zmysłowych może spowodować zaburzenia:

  • w świadomości ciała i schemacie ciała
  • w planowaniu ruchu
  • tzw. melodii kinetycznej (płynność i stopniowanie ruchu)
  • równowagi
  • koordynacji ruchowej w zakresie dużej i małej motoryki
  • w percepcji dotykowej
  • w percepcji wzrokowej
  • w funkcjonowaniu emocjonalnym
  • w funkcjonowaniu w grupie
  • w procesie uczenia się

W Integracji Sensorycznej podkreśla się znaczenie trzech czynników wpływających na rozwój psychofizyczny dziecka:

  • zmysł dotyku (czucia powierzchniowego), którego receptory znajdują się w skórze i odbierają dotyk,
    ucisk, temperaturę, ból, smak;
  • zmysł czucia głębokiego (propriocepcja), receptory mieszczą się w mięśniach, torebkach stawowych, w
    części przedsionkowej narządu przedsionkowo-ślimakowego i informują o położeniu części ciała względem siebie bez kontroli wzrokowej, o ciężarze i kształtach;
  • układ przedsionkowy znajduje się w uchu wewnętrznym i dostarcza informacji o ruchu i grawitacji,
    dzięki niemu wiemy gdzie jest góra i dó;

Przykłady objawów jakie mogą wystąpić przy zaburzeniu integracji sensorycznej:

  • gwałtownie reaguje na sytuacje, które tego nie wymagają,
  • jest silnie zaangażowane lub unika czynności związanych ze skakaniem, przenoszeniem lub pchaniem ciężkich przedmiotów,
  • jest silnie zaangażowane lub unika aktywności związanych z huśtaniem, kręceniem, bujaniem,
  • źle toleruje hałas, jasne światło, różne wonie,
  • źle toleruje pewne ubrania (faktura), metki,
  • nieprawidłowo reaguje na ból (zbyt wysoki lub zbyt niski próg bólowy),
  • trudności występujące przy jedzeniu (smaki, konsystencje, odczuwanie sytości, przyswajanie),
  • niechęć do bycia dotykanym lub potrzeba dotykania wszystkiego,
  • woli towarzystwo dorosłych, z rówieśnikami często wchodzi w konflikt,
  • ma kłopoty z koordynacją wzrokowo-ruchową,
  • źle reaguje na zmiany w planie dnia, potrzebuje pomocy przy organizacji czasu,
  • jest niezdarne, często potyka się, zaczepia o sprzęty,
  • problemy z uwagą,
  • problemy z podejmowaniem decyzji